Kamu ihalelerinde adaletsizlik her geçen yıl daha çok büyüyor! Böyle giderse devlet, en geç 10 yıl içinde tek bir açık ihale yapmayacak!

Kamu İhale Kurumu’nun verilerine göre 2018-2021 yılları arasında devlet, açık ihale yönteminden yavaş yavaş vazgeçerken, 2022-2024 yılları arasında büyük bir hızla açık ihale yöntemini terk etmeye başladı. 2021 yılında kamu alımlarında açık ihale yöntemiyle yapılan ihalelerin oranı %59,8 iken 2022 yılında %51,1’e, 2023’te %46,7’ye ve 2024’te %39,7’ye geriledi. Söz konusu gerilemenin her yıl 5-6 puan arttığı ve iktidarın değişmediği varsayıldığında en geç 10 yıl içinde devletin tek bir açık ihale yapmayacağı sonucu ortaya çıkıyor.

Peki, yukarıdaki tabloda adı geçen açık ihale, belli istekliler arası ihale, pazarlık usulü ihale, istisna alımları ve doğrudan temin alımı ne anlama geliyor? İhale ve sözleşme hukuku danışmanı İlyas Kılıç, Ekonomik Güç dergisinin 16. sayısında yayımlanan makalesinde bu sorunun yanıtını veriyor. Sizler için Kılıç’ın makalesinin ilgili bölümünü burada paylaşıyoruz.

Açık ihale usulü ve belli istekliler arası ihale usulü: İlan edilir. İhale dökümanına erişim mümkündür. Kamu İhale Kurumu denetimine tabidir. Rekabet oluşur. Yolsuzluk riski düşüktür.

Pazarlık usulü: İlan edilmez. İhale dökümanına erişim mümkün değildir. Kamu İhale Kurumu denetimine tabidir. Rekabet sınırlıdır. Yolsuzluk riski yüksektir.

İstisna alımları: 4734 sayılı kanunun dışında yapılır. İhale dökümanına erişim mümkün değildir. Kamu İhale Kurumu’nun denetiminin dışındadır. Rekabet sınırlıdır. Yolsuzluk riski yüksektir.

Doğrudan temin alımları: 4734 sayılı kanunun dışında yapılır. İhale dökümanına erişim mümkün değildir. Kamu İhale Kurumu’nun denetiminin dışındadır. Rekabet oluşmaz. Yolsuzluk riski çok yüksektir.

İhale ve sözleşme hukuku danışmanı İlyas Kılıç’ın verdiği bilgi ışığında yukarıdaki tabloya yeniden bakıldığında rekabetin oluştuğu ve yolsuzluk riskinin düşük olduğu belli istekliler arası ihale yönteminin kamu alımları içindeki payı 2015 yılında %3,9 iken 2024 yılında %0,8’e gerilediği görülüyor.  

Rekabetin sınırlı ve yolsuzluk riskinin yüksek olduğu pazarlık usulü ihalenin ise 2015 yılında kamu alımları içindeki payı %7,9 iken 2024 yılında %31,5’e çıkmış durumda.

Kamu İhale Kurumu’nun denetimini yapmadığı, rekabetin sınırlı ve yolsuzluk riskinin yüksek olduğu istisna alımlarının 2015 yılında toplam kamu alımları içindeki payı %8 iken 2024 yılında %17,8’e yükselmiş.

Kamu İhale Kurumu’nun denetimini yapmadığı, rekabetin oluşmadığı ve yolsuzluk riskinin çok yüksek olduğu doğrudan temin alımlarının 2015 yılında toplam kamu alımları içindeki payı %5,6 iken 2024 yılında %10,2’ye çıkmış.

ekonomikguc.com